Έλλη Παπακωνσταντίνου: Η πραγματικά ελεύθερη γυναίκα αντιμετωπίζεται ως «περίεργη». - Free Sunday
Έλλη Παπακωνσταντίνου: Η πραγματικά ελεύθερη γυναίκα αντιμετωπίζεται ως «περίεργη».

Έλλη Παπακωνσταντίνου: Η πραγματικά ελεύθερη γυναίκα αντιμετωπίζεται ως «περίεργη».

Στο Φεστιβάλ της Αβινιόν και στο Βασιλικό Θέατρο της Σουηδίας θα παρουσιαστούν οι επόμενες σκηνοθεσίες της Έλλης Παπακωνσταντίνου. Η διεθνής Ελληνίδα σκηνοθέτις, έχοντας εδώ και χρόνια ‘σπάσει’ τους φραγμούς των ελληνικών συνόρων, διαγράφει μία αξιοσημείωτη καλλιτεχνική πορεία στο παγκόσμιο τοπίο, σκηνοθετώντας σταθερά σε σημαντικές σκηνές του πλανήτη, αλλά και σε σπουδαίους ιστορικούς μη-θεατρικούς χώρους, αντισυμβατικά και πολιτικά θεάματα, κατακτώντας διεθνή βραβεία και δοκιμάζοντας συνεχώς νέες φόρμες. Στις 13 & 15 Ιουλίου παρουσιάζεται στο Φεστιβάλ της Αβινιόν η αντιφασιστική παράσταση «The Kindly Ones», που έκανε παγκόσμια πρεμιέρα μέσα στο στρατόπεδο Μαουτχάουζεν της Αυστρίας, ενώ στις 2 Δεκεμβρίου στο Βασιλικό Θέατρο της Σουηδίας στη Στοκχόλμη, κάνει πρεμιέρα η «ALKESTIS».

Θυμάστε την πρώτη φορά που "ταξιδέψατε" παράστασή σας στο εξωτερικό; Πόσο εύκολο ήταν τότε για εσάς κάτι τέτοιο; Τι μεσολάβησε μέσα σε αυτά τα χρόνια και καταφέρατε πλέον να έχετε μια τόσο σταθερή παρουσία εκτός Ελλάδος;

Έκανα θεατρο στο Λονδίνο για μια δεκαετία. Από εκεί ήταν πολύ πιο εύκολο να ταξιδέψω σε άλλες χώρες με παραστάσεις μου. Υπήρχαν οργανισμοί όπως το arts council που φρόντιζαν και προωθούςαν συστηματικά την εξωστρέφεια της βρετανικής Τέχνης (κι όταν λέω «βρετανική» δεν εννοώ τον Σαίξπηρ). Όταν επέστρεψα στην Ελλάδα τα πράγματα δυσκόλεψαν τρομερά. Ένας καλλιτέχνης μέχρι να καταξιωθεί στο διεθνές στερέωμα έχει την ανάγκη να τον στηρίξουν οι θεσμοί. Τα φεστιβάλ μοιράζονται το ρίσκο να παρουσιάσουν ένα νέο καλλιτέχνη στο κοινό τους και τα υπουργεία προέλευσης τους χρηματοδοτούν ένα μέρος των εξόδων για να συμβάλλουν στην εξωστρέφεια. Το ότι κατάφερα και «βγήκα» χωρίς την υποστήριξη κάποιου θεσμού ήταν αποτέλεσμα μεγάλης επιμονής και συστηματικής εργασίας.  Από το 2011 διεύθυνα το Βυρσοδεψείο έναν πολυχώρο στον Βοτανικό με προτεραιότητα στην διεθνή  δικτύωση και έτσι ξεκίνησα να χτίζω σχέσεις μέσα από ευρωπαϊκά προγράμματα. Μετά από χρόνια με το Revolt Athens καταφέραμε για πρώτη φορά να βγούμε στο εξωτερικό με μια εγχώρια «ελληνική» παράσταση. Να σας εξομολογηθώ μια λεπτομέρεια; Οι Καταλανοί πλήρωσαν ουσιαστικά το Βυρσοδεψειο για να παρουσιάσουμε Καταλανούς σύγχρονους καλλιτέχνες κι εμείς με αυτά τα χρήματα μπορέσαμε να χρηματοδοτήσουμε την πρώτη μας «εξόρμηση» στην Μαδρίτη! Όταν η αρχή έγινε την παράσταση την αγόρασαν άλλα φεστιβάλ πήρε βραβεία και παιζόταν για πέντε χρόνια. Αλλά η αρχή ήταν πολύ δύσκολη. Όλα θέλουν τον χρόνο τους γιατί στηρίζονται σε σχέσεις εμπιστοσύνης. Εξελίχτηκα καλλιτεχνικά μέσα από αυτές τις σχέσεις.

Βλέπουμε ότι τα θέματα που σας απασχολούν στις παραστάσεις σας ξεκινούν από τις κοινωνικές ανισότητες και το φεμινιστικό κίνημα και φτάνουν ως το πείραμα πάνω στους κλασικούς, τις site specific perfomances αλλά και τις νέες πολυμεσικές μορφές επιτέλεσης. Πως τα παντρεύετε όλα αυτά;

Ναι, μάλλον υπάρχει κάποιο νήμα που είναι ατίθασο και ασυνεπές, με αντιφάσεις και κόμπους και όλο αυτό είμαι εγώ. Ο καθένας αφηγείται τον εαυτό του και τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Ενδεχομένως αν ήμουν άνδρας να ήταν διαφορετική κι η είσοδος μου στα πράγματα. Αλλά ως γυναίκα έμαθα τι και το πώς θα έπρεπε να είμαι μέσα από απαγορεύσεις και πολλά «μη».

Έχει να κάνει με την συμπίεση, με αυτό που δεν έχει χώρο να αναπνεύσει, που πρέπει να είναι χτισμένο και να πεθάνει από άπνοια. Αυτή είναι η αφετηρία μου. Δεν είναι η σιωπή ούτε κάτι που έχει την άνεση να αναδιπλωθεί μέσα στον χρόνο, να αποκτήσει μια αφηγηματικότητα γραμμική, δεν γυρίζει στους προγόνους, δεν κάνει κυκλικές εναρμονίσεις. Προκύπτει ατίθασο μέσα από το πνίξιμο. Τη στιγμή που πεθαίνει.

Και πηγάζει από τις ρωγμές του συστημικού η αισθητική μου και η θεματική των έργων μου σαν ένα μπαρόκ μαργαριτάρι,  πολυπρισματικό με διαφορετικές όψεις πάνω στην κίνηση του. Όλα μπορούν να χωρέσουν, δεν είναι πρόβλημα αυτό όπως μας έχουν μάθει να πιστεύουμε.

Θεωρείτε ότι στην αγορά εργασίας της τέχνης δίνονται ίσες ευκαιρίες στις γυναίκες με τους άντρες; Δεν εννοώ μόνο μισθολογικές, αλλά και σε συμβολικό επίπεδο: ας πούμε έχουν ίσες ευκαιρίες στην αποτυχία και τα δύο φύλα ή πρέπει μια γυναίκα να αποδεικνύει συνεχώς την αξιοσύνη της για να επιβιώσει στον χώρο;

Όχι ίσες ευκαιρίες στην αποτυχία δεν υπάρχουν. Η πραγματικά ελεύθερη γυναίκα, αυτή που θα πει και θα κάνει αυτό που επιθυμεί υπάρχει κατεξαίρεση και αντιμετωπίζεται ως «περίεργη». Εγω έφυγα από την πατρική εστία μόλις ενηλικιώθηκα και αυτή ήταν η μεγαλύτερη κίνηση της ζωής μου. Οι γυναίκες δουλεύουμε σκληρά  και πάλι αμφισβητούμε τον εαυτό μας για το αν αξίζουμε. Βλέπω αξιόλογες γυναίκες που αμφιβάλλουν για την ικανότητα τους. Έτσι μας έμαθαν και προσπαθούμε να ξεμάθουμε. Θα ήθελα να δω περισσότερες γυναίκες σε θέσεις εξουσίας και να τους αναγνωρίζεται η αξιοσύνη τους κι όχι το ότι είναι κόρες ή σύζυγοι κάποιου. Θα ήθελα να γίνουμε η μια παράδειγμα για την άλλη.

Κυρία Παπακωνσταντίνου πως θα κάνουμε το #ΜeToo να μην μείνει στην ιστορία απλώς ως μια μόδα που πέρασε;

Νομίζω δεν τελείωσε αυτή η ιστορία. Στην Σουηδία μετά από τέσσερα χρόνια φέτος το me too έφτασε και στην αστυνομία. Αυτές είναι αργές ζυμώσεις. Εχουμε δουλειά. Να θεσμοθετήσουμε τις εργασιακές σχέσεις, να αντισταθούμε στην μικροπολιτική εργαλειοποίηση του κινήματος. Μιλάμε για πολύ βαθιές αλλαγές στον τρόπο που σκεφτόμαστε τον εαυτό μας (ο εαυτός ως κατάφαση στην διαφορετικότητα με ό,τι κόστος). Αυτά τα πράγματα δεν είναι μόδες κάποιοι ίσως θέλουν να το παρουσιάσουν έτσι γιατί δεν αντέχουν τις αλλαγές που ήδη συμβαίνουν παντού σε όλο τον κόσμο. Σκεφτείτε πόση τύχη! Για 3000 χρόνια δεν άλλαξαν και πολύ τα πράγματα αλλά τώρα το ζούμε εμείς. Και μιλάμε για όλες τις θηλυκότητες αλλά και για το φύλο ως μια κατασκευή! Ζούμε σπουδαίες στιγμές.

Η πανδημία επηρέασε το δημιουργικό σας κομμάτι; Σας άλλαξε την οπτική σε κάτι; Θεωρείτε ότι οδηγούμαστε σε ένα τοπίο δυστοπικό για τις ανθρώπινες ελευθερίες ή αυτό που ζούμε είναι κάτι συγκυριακό;

Τον τελευταίο χρόνο σκηνοθέτησα ψηφιακές περφορμανς για το Centre George Pompidou και με αυτή την ευκαιρία  ανακάλυψα τη δύναμη ενός νέου μέσου, μιας σκηνής χωρίς όρια, ενός κοινού που είναι μια νέα διεθνής Αγορά με την αρχαιοελληνική έννοια του δημόσιου διαλόγου και αναστοχασμού. Αυτή την εποχή έχω προσκληθεί να συμμετάσχω σε ένα αμερικανικό συλλογικό έργο του Αυστραλού εικαστικού William Kentridge με διάδραση ζωντανού κοινού σε 3D περιβάλλοντα και αυτό το βρίσκω πολύ προκλητικό -το να διευρύνονται τα όρια της σκηνής σε ένα «μετά χώρο». Και ναι, το τοπίο είναι δυστοπικό εδώ και χρόνια, αλλά δε φταίει η τεχνολογία για αυτό. Είμαστε εδώ για να μάθουμε, να παίξουμε, να αντιδράσουμε, να διαπληκτιστούμε. Παλιότερα λέγαμε «κλείστε την τηλεόραση ανοίξτε ένα βιβλίο». Ε, τώρα ήρθε το Netflix.